Dünyanın İlk Atlası haritacılık tarihine ışık tutuyor

Fatih Sultan Mehmet’in çevirttiği “Dünyanın ilk atlası” olarak bilinen Klaudios Ptolemaios’un “Coğrafya El Kitabı”nın tıpkıbasımı yapılarak tarihçilerin kullanımına sunuldu

İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) çalışması tamalanan eserin tanıtımı için basın toplantısı düzenlendi.
Kitabı hazırlayan Ptolemaios büyük bir bilim adamı olarak kendi dönemine iz vurmuş bir kişi olarak bizlere bu eseri kazandırması tarih için ışık tutan bit gelişme.

İTÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Karaca, haritanın önemine işaret ederek, “Harita deyip geçmeyelim. ssözleri ile tanıtım toplantısının açılışını yaptı.
“7. Yüzyılda unutmaya başlamış.”

İTÜ Öğretim Üyesi Celal Şengör de Ptolemaios Atlası’nın, 7. yüzyılda kaybolduğunu söyledi. Oysa milattan sonra 2. yüzyılda yapılmıştı.
Atlası, 7. yüzyıldan sonra Avrupa’nın unutmaya başladığını aktaran Şengör, “Fakat müslüman ülkelerde yaşamaya devam etmiş. Bununla da kalmamış, Müslüman coğrafyacılar bunu geliştirmişler. Müslüman dünyasının 11. yüzyıldan sonra bilimden uzaklaşması üzerine orada da unutulmuş” dedi.

“Bir sene suyun içinde kalmış eser”

Kitabın 1464’te Fatih Sultan Mehmet’in eline geçtiğini anlatan Şengör, “Fatih Sultan Mehmet, İstanbul yağma edilirken diyor ki ‘Herkes her şeyi alabilir. Yalnız, kitaplar benimdir’. Topladığı kitaplar içinde de din kitaplarından ziyade, zamanın bilim kitapları yer alıyor” ifadelerini kullandı.

Şengör, Fatih Sultan Mehmet’in Bizanslı yüksek rütbeli memur Amirutzes’e büyük bir dünya haritası yaptırdığını belirterek, “Bu harita yapılırken de bu kitap ele geçiyor. Fakat Fatih öldükten sonra kitap çok ihmal edilmiş. Hatta bunu restore eden Prof. Fuchs’un ifadesine göre bir sene suyun içinde Topkapı zindanlarında kalmış, 

Eski Eserler Umum Müdürü Halil Ethem’e Atatürk, emir vererek envanter çıkarılması talebinde bulunması üzerine, kitabın 1926’da yeniden gün yüzüne çıktığını aktaran Şengör, şöyle devam etti:

“Adolf Deissman, Halil Ethem’e kiyabın restore edilmesi gerektiğini söylüyor. Halil Ethem de ‘kitabı Restore edelim de izin almak lazım’ diyor. Cumhurbaşkanına haber veriliyor. Atatürk’e diyorlar ki ‘Paşam böyle bir kitap bulundu. Zat-ı alinize arz etmek üzere getireceğiz.’ Atatürk, ‘Sakın yerinden kımıldatmayın kitabı. Ben geliyorum.’ diyor.”

“Amerika’nın keşfine sebep olmuş, çok önemli bir kitap”

Prof. Dr. Şengör, Fatih Sultan Mehmet’in “müthiş bir kütüphanesi” olduğunu ve bu kitabın da o kütüphanede kaldığına dikkat çekerek, şu bilgileri verdi:

“Halil Ethem, envanter yaparken Fatih’in bütün kitapları ortaya çıkmış. Bunları bugün Topkapı Sarayı kütüphanesinde görmeniz mümkün. Ben Homeros’u merak ediyordum. Gidip gördüm. Pırıl pırıl. Hatta İlber (Ortaylı) dikkatimi çekti. ‘Dikkat et, yanında Fatih’in aldığı notlar var’ dedi. El hak, doğru. Meraklısı olanın görmesini tavsiye ederim. Fatih’in kütüphanesi bir hazine. Onu ne yazık ki dünyaya tanıtamamış durumdayız. Sebebi de şu; Fatih’in kütüphanesi dağılmış aslında. Oraya buraya hediye edilmiş, tahrip olmuş, kimisi çalınmış. Topkapı Sarayı’ndan kitap çalınıp satılmış. 200 tane çalınıp satılan kitabın kaydı var. 200 el yazması. Beyazıt, babası öldükten sonra envanter yaptırıyor. 5 bin el yazması var. Bugün bunlardan bizim elimize geçen 80 küsur. 5 bin el yazması nereye gitti?

Ptolemaios Atlası’nın ilk çağdan günümüze kalmış iki atlastan biri olduğunun altını çizen Şengör, “Bu kitap, Amerika’nın keşfine sebep olmuş, çok önemli bir kitap. Coğrafi keşiflerin büyük bölümüne sebep olmuştur” dedi.

“Topkapı Sarayı’nda 700 yıl kalmış”

Kitabın Topkapı Sarayı’nda 700 yıl kamış önemli bir eser.

“Bir cildi sadece, replikanın araştırma raporu. Celal Şengör’ün, Fatih Sultan Mehmet üzerine müthiş bir makalesi de ilk defa bu kitapta yer aldı. Çok özgün ve bugüne kadar yapılmamış bir Fatih Sultan Mehmet portresinin olduğu makale bu kitapta yer alıyor. Bu kitabın orjinaliyle aynı havayı solumak, haritaların sayfalarının yapıldığı ceylan derisi parşömenlerinin 700 yıl nasıl kaldığını görmek, o boyaların 700 yıl kaldığını görmek heyecan verici.

Eser hakkında

Araştırmalarını İsviçre Bern Üniversitesi Ptolemaios Enstitüsü’nün yürüttüğü kitabın tıpkıbasımı ile araştırma raporu, Boyut Yayıncılık tarafından iki cilt halinde yayınlandı.

Prof. Dr. Celal Şengör’ün “Kitaplarının Işığında Fatih Sultan Mehmet’in Entelektüel Kişiliği” hakkında özgün ve kapsamlı makalesinin yer aldığı kitabın sunum yazısını İlber Ortaylı kaleme aldı.

Kitabın tanıtımı, Bern Üniversitesi’nde İTÜ ile aş zamanlı olarak yapıldı de yapıldı.

Klaudios Ptolemaios’un atlası, Tüm zamanların en önemli coğrafyacısı olarak bilinen , 1300’lü yılların başında el yazması çoğaltılan scriptorium’da (el yazmalarının çoğaltıldığı yer) üretildiği biliniyor.

“Dünyanın ilk atlası” olarak bilinen el yazması eserde, Ege ve Anadolu’nun yanı sıra 27 özgün harita var.

Kaynak: AA